Γράφει ο Γιάννης Ζαραμπούκας
Η Ursula K. Le Guin αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες σύγχρονες Αμερικανίδες συγγραφείς, η οποία μέσα από το έργο της κατάφερε να φέρει μία νέα πνοή στο χώρο της επιστημονικής φαντασίας, ειδικά με το μυθιστόρημα της «Ο αναρχικός των δύο κόσμων», το οποίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα όχι μόνο επιστημονικής φαντασίας, αλλά και πολιτικού περιεχομένου γενικότερα. «Ο αναρχικός των δύο κόσμων» κυκλοφόρησε το 1974, αποσπώντας μία πληθώρα σημαντικών λογοτεχνικών βραβείων. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 1999 σε μετάφραση του κ. Χρήστου Γεωργίου, για λογαριασμό των εκδόσεων «PARSEC».
Με φόντο έναν μακρινό γαλαξία, που βρίσκεται αρκετά έτη φωτός μακριά από τη Γη, η Ursula K. Le Guin μας συστήνει δύο πλανήτες, τον Γιούρας και τον Ανάρες, που βρίσκονται αντικριστά, με τον έναν να αποτελεί δορυφόρο του άλλου. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Σεβέκ, ένας διακεκριμένος φυσικός, ο οποίος είναι κάτοικος του πλανήτη Ανάρες. Ο Σεβέκ είναι ένας ξεχωριστός επιστήμονας, ο οποίος έχει αναπτύξει μία ιδιαίτερα σημαντική και καινοτόμα θεωρία για τη «Συγχρονικότητα», θεωρία η οποία δύναται να αποτελέσει σημαντικό σταθμό ως προς την εξέλιξη της φυσικής επιστήμης.
Η αδιαφορία ωστόσο που λαμβάνει από τους κατοίκους του πλανήτη του, τον αναγκάζουν να επιχειρήσει ένα διαπλανητικό ταξίδι και να επισκεφθεί τον Γιούρας, αποτελώντας τον πρώτο άνθρωπο μετά από αιώνες που θα βρεθεί στον απέναντι πλανήτη, με σκοπό να επικοινωνήσει τη θεωρία του και να ανταλλάξει ιδέες και απόψεις σχετικά με τη θεωρία που ανέπτυξε, με την επιστημονική κοινότητα των φυσικών που απαρτίζει τον πλανήτη Γιούρας.
Ο Σεβέκ λοιπόν, ένας μυθιστορηματικός χαρακτήρας που έχει γαλουχηθεί με τις ιδέες του αναρχισμού, εξαναγκάζεται λόγω της αφόρητης καταπίεσης που αισθάνεται παρά την απόλυτη ελευθερία που βιώνει, να αφήσει πίσω του έναν κόσμο όπου η διασφάλιση της ισότητας αποτελεί πρωτεύον ζήτημα των κατοίκων του πλανήτη Ανάρες, για να βρεθεί σε έναν αμιγώς καπιταλιστικό κόσμο, αυτόν του Γιούρας, όπου η επιστημονική κοινότητα του πλανήτη τον υποδέχεται με ιδιαίτερα ένθερμο τρόπο.
Παρόλη την αρχική ζέση και το αμέριστο ενδιαφέρον που λαμβάνει από την αφρόκρεμα των αστών επιστημόνων φυσικής του πλανήτη Γιούρας, ο Σεβέκ θα αρχίσει να δυσφορεί ότανσ συνειδητοποιήσει τη σκληρότητα και την απανθρωπιά που επικρατούν σε κοινωνικό επίπεδο στον πλανήτη που επισκέφθηκε και αντιβαίνουν την αναρχική ιδεολογία με την οποία έχει ανατραφεί. Γεγονός που θα τον οδηγήσει στο να επιχειρήσει να διοργανώσει μία κοινωνική επανάσταση, συσπειρώνοντας κάποιους από τους κατοίκους του πλανήτη αυτού, επανάσταση η οποία θα αποτύχει παταγωδώς.
Ένα μυθιστόρημα ωδή στην άπιαστη κοινωνικό-πολιτική ουτοπία
Η Ursula Κ. Le Guin δημιουργεί δύο εκ δια μέτρου αντίθετους κοινωνικό-πολιτικά πλανήτες. Από την μία πλευρά υπάρχει ο Ανάρες, ο οποίος αποτελεί την «πατρίδα» του πρωταγωνιστή. Ένας πλανήτης όπου ενσαρκώνεται με ουτοπικό τρόπο η απόλυτη αναρχία, αφού δεν υπάρχουν σύνορα και κράτη καθώς και θεσμικοί φορείς εξουσίας, με τον πλανήτη να είναι διαρθρωμένος σε μία μεγάλη, ενιαία κοινωνία, απαρτιζόμενη από επιμέρους μικρά συνδικάτα επαγγελματικού χαρακτήρα, που αναλαμβάνουν την ορθή λειτουργεία της κοινότητας σε τοπικό επίπεδο, με τους κατοίκους του πλανήτη να εργάζονται εάν και όποτε το επιθυμούν, ανταλλάσσοντας μεταξύ τους αγαθά και υπηρεσίες, με την κοινωνική αλληλεγγύη να αποτελεί αναπόσπαστο και αυτονόητο κομμάτι της καθημερινότητας, με κάθε μορφή διάκρισης και ανισότητας να έχει καταλυθεί πλήρως. Ένας πλανήτης, όπου οι κάτοικοι του διαμένουν σε κοινόβια, συνθέτοντας επιμέρους κοινότητες βάσει των προσωπικών τους ενδιαφερόντων, όπου θεσμοί όπως η οικογένεια και έννοιες όπως αυτή της ιδιοκτησίας διέπονται από χαλαρούς δεσμούς.
Από την άλλη πλευρά συναντάμε τον Γιούρας, τον πλανήτη όπου θα ταξιδέψει ο Σεβέκ. Έναν πλανήτη στον οποίο ο αναγνώστης θα εντοπίσει αρκετές ομοιότητες με τις συνθήκες που επικρατούν σε κοινωνικό-πολιτικό επίπεδο με τον δικό μας πλανήτη, την Γη. Ο Γιούρας είναι ένας πλανήτης που αποτελείται από δύο χώρες, η μία από τις οποίες αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός κράτους που έχει θεμελιωθεί στις αρχές του καπιταλισμού, όπου οι ταξικές ανισότητες δημιουργούν ένα χάσμα μεταξύ των κατοίκων της, οι οποίοι χωρίζονται σε εκείνους που η ζωή τους αποτελείται από μία πληθώρα ανέσεων και προνομιών, αλλά και σε εκείνους που βιώνουν την απόλυτη φτώχια και ανέχεια, με την ανασφάλεια και τον φόβο για το αύριο να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας τους. Αντίθετα, η δεύτερη χώρα που απαρτίζει τον συγκεκριμένο πλανήτη αποτελεί μία φιλολαϊκή δημοκρατία, που ακολουθεί τα πρότυπα της Σοβιετικής Ένωσης, με τους κατοίκους να βιώνουν έναν ανεκδιήγητο αυταρχισμό και ένα απροσπέλαστο βουνό γραφειοκρατίας. Όπως γίνεται αντιληπτό, οι δύο αυτές χώρες έρχονται αρκετά συχνά σε ρήξη, λόγω των διαφορετικών τους πολιτικών πεποιθήσεων.
Χωρίς ίχνος διδακτισμού και χωρίς πρόθεση να «προσηλυτίσει» τον αναγνώστη, καθοδηγώντας τον πολιτικά, η Αμερικανίδα συγγραφέας δημιουργεί μία ευφυέστατη μυθιστορηματική πλοκή, μέσα από την οποία προβαίνει σε μία άτυπη σύγκριση των κοινωνικό-πολιτικών συστημάτων που επικρατούν στους δύο πλανήτες, αναδεικνύοντας τα αδύναμα σημεία τους, τονίζοντας ταυτόχρονα τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης, που προκύπτει σε κάθε κοινωνικό-πολιτικό σύστημα, καθώς και τις δυσκολίες με τις οποίες αυτή η αλληλεπίδραση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη.
Αυτό που καταφέρνει μέσα από αυτό το μυθιστόρημα η Ursula K. Le Guin είναι να αναδείξει με αφοπλιστική ειλικρίνεια πως καθετί κατασκευασμένο από τον άνθρωπο, από μία ιδεολογία μέχρι μία ολόκληρη κοινωνία θεμελιωμένη σε μία κατασκευασμένη ιδεολογία, περικλείει την πιθανότητα να διέπεται από κάποιο «ψεγάδι», οδηγώντας στη συνειδητοποίηση πως η τελειοποίηση οποιουδήποτε κοινωνικό-πολιτικού συστήματος είναι μία άπιαστη ουτοπία, ένα ατελείωτο ταξίδι δίχως συγκεκριμένο προορισμό, αφού κάθε κοινωνία και κατ’ επέκταση η ανθρωπότητα σε ένα γενικότερο πλαίσιο δεν θα πάψει ποτέ να αλλάζει και να αναδιαρθρώνεται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα άλλωστε αποτελεί ο βασικός μυθιστορηματικός χαρακτήρας της Ursula K. Le Guin, ο Σεβέκ, ο οποίος νιώθοντας εγκλωβισμένος σε ένα φαινομενικά προοδευτικό και επαναστατικό κοινωνικό-πολιτικό περιβάλλον, θα αναζητήσει την προσωπική του ελευθερία, επιχειρώντας την ένταξη τους σε ένα εκ διαμέτρου αντίθετο πολιτικά κοινωνικό σύστημα, στο οποίο θα νιώσει ξανά πως παγιδεύεται, γεγονός που τελικά καταλήγει στη συνειδητοποίηση πως η κατάκτηση της προσωπικής ελευθερίας είναι ένα ατελείωτο ταξίδι συνεχούς επανάστασης, χωρίς συγκεκριμένο προορισμό.
Ολοκληρώνοντας, λοιπόν, Ο ΑΝΑΡΧΙΚΟΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΟΣΜΩΝ είναι σίγουρα ένα μυθιστόρημα σταθμός της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ειδικά όσον αφορά το είδος της επιστημονικής φαντασίας, αλλά και το πολιτικό μυθιστόρημα. Ένα μυθιστόρημα ωδή στην άπιαστη κοινωνικό-πολιτική ουτοπία, η οποία εξ’ ορισμού αυτοακυρώνεται αφού η ανθρώπινη ύπαρξη είναι ατελής και διαρκώς προβαίνει σε νέους αγώνες και επαναστάσεις, σε μία αέναη προσπάθεια αυτοπραγμάτωσης.
“Ο αναρχικός των δύο κόσμων” της Ursula K. Le Guin κυκλοφορεί από τις εκδόσεις PARSEC
Photo by Alexander Andrews on Unsplash
Ο Γιάννης Ζαραμπούκας είναι ποιητής και αρθρογράφος λογοτεχνίας. Η τελευταία του ποιητική συλλογή "Οι άνθρωποι στις κορνίζες" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συρτάρι, περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ
