Γράφει η Τέση Παπαθανασίου
Ο Ούγγρος συγγραφέας και φετινός νομπελίστας Λάζλο Κρασναχορκάι, στο 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, Ailf, και «Η λαχτάρα, η αγωνία και η μελαγχολία της αντίστασης».
Ο λόγος του, σπειροειδής, εξακολουθητικός, μαγικός, όπως μας έχει συνηθίσει στα βιβλία του. Μια μικρή προσπάθεια να συνοψίσω όσα σπουδαία είπε θα βρείτε παρακάτω κι ελπίζω να πάρετε μια ιδέα. (Θα μου συγχωρήσετε το όποιο πιθανό λάθος μιας και η εφαρμογή της παράλληλης μετάφρασης δεν με άφηνε να σημειώνω τα πάντα αυτοστιγμεί).
Όταν ήταν μικρός, ο αδερφός του τον έβαζε πάνω στους ώμους του και τον γυρνούσε γύρω γύρω. Η ταχύτητα αυτή τον καθόρισε. Με αυτή έγραφε μουσική και προτάσεις.
Κάθε βιβλίο του είναι για εκείνον αποτυχία και για αυτό γράφει το επόμενο. Αλλιώς θα είχε μείνει στο πρώτο
Η γλώσσα του είναι ειλικρινής και εξομολογητική. Μια εξομολόγηση δεν μπορείς να τη διακόψεις. Οι χαρακτήρες πρεπει να ενσωματωθούν στο σκηνικο. Αυτό το πραγματοποιεί σχεδόν εμμονικά, με προτάσεις που γυρίζουν στο κεφάλι του στον σωστό ρυθμό. Ο ρυθμός είναι πιο σημαντικός από την ιδέα.
Του αρέσουν τα λάθη, τα βρισκει γοητευτικά και ανθρώπινα, όμως δεν αντέχει τα δικά του. Δεν ξαναδιαβάζει τα βιβλία του, δεν τα βλέπει ποτέ ως αναγνώστης, γιατί έχει τη μανία να μη βρει σφάλμα στον ρυθμό, του το καταστρέφει. Τα διάβασε μόνο για τις ταινίες που έκανε ο Μπέλα Ταρ και δεν του άρεσε γιατι έβρισκε λάθη.
Η ομορφιά υπάρχει, δεν φτιάχνεται, δεν αλλάζει. Εμείς αλλάζουμε τη σχέση μας με την ομορφιά. Στην περίοδο της αναγέννησης ήταν καλή η σχέση μας, τώρα έχει χαλάσει. Το θέμα είναι τα όρια. Δεν μπορούμε να περάσουμε τα όρια της ομορφιάς. Όπως οι στήλες του Ηρακλή που ήταν το τέλος του κόσμου. Το θέμα αυτό απασχόλησε τον ίδιο και απασχολεί τους ήρωες στα βιβλία του. Τι γίνεται μετά το όριο.
Η φαντασία και η σκέψη, μας ξεχωρίζουν από τα ζώα και μπορούμε να έχουμε ομορφιά.
Ο Χριστιανισμός ήρθε και έφερε την ένωση με το θείο, έκανε τα πάντα, ανθρώπους, ζωή, κόσμο, θείο, να συγκλίνουν σε ένα σημείο, κι έτσι έγινε μία υπόσταση. Η αναγέννηση έδιωξε τον μυστικισμό και γύρισε στον άνθρωπο. Μετά τον διαφωτισμό επικράτησε η ιδιοφυΐα. Όμως δεν ξέρουν πολλοί σήμερα τι είναι η Ακρόπολη, την ομορφιά των έργων του Μικελάντζελο δεν τη βλέπουν, απλά τους αρκεί να είναι στη φωτογραφία, και ξεχνούν την παράδοση. Την παρεξηγούν, για πολιτικούς λόγους. Είναι τυχερός που είναι μεγάλης ηλικίας. Η παράδοση καθορίζει την ταυτότητα.
Ο καλλιτέχνης υποχωρεί, η τεχνολογία επικρατεί. Ως ηλικιωμένος μπορεί μόνο να έχει τη μελαγχολία, με μια θλίψη για αυτά που χάνονται. Οι νέοι μπορούν να πάρουν μόνο κόκα κόλα και σμαρτ φον από τη σημερινή εποχή, οχι Μπαχ και Μικελάντζελο.
Η σχέση με τη φύση χαλάει, και είναι αυτοκτονία, αφού είμαστε κομμάτι της. Ο άνθρωπος έφτιαξε τους πολιτισμούς, ξεχνάει ομως τη φύση.
Η μουσική είναι οξυγόνο. Τη χρειάζεται πάντα, δεν έχει μείνει μέρα χωρίς αυτή.
Παλιά ο άνθρωπος χρειαζόταν τους αγγέλους, σήμερα δεν τους χρειάζεται. Παλιά του μετέφεραν μηνύματα από το θείο σήμερα έχει απομακρυνθεί από αυτόν τον μυστικισμό. Σήμερα αν δείτε κάποιον να σας κοιτάει περίεργα και να μη μιλάει μάλλον είναι ένας άγγελος που περιμένει από εσάς να του μεταφέρετε κάτι. Μήπως χάνεται έτσι η ελπίδα;
Η συλλογική εξέγερση έρχεται όταν ξεφεύγουμε από το ατομικό και βλέπουμε όλοι μαζί ένα σκοτάδι και είμαστε σε απόγνωση, σε φόβο, και δεν έχουμε άλλη επιλογή, είμαστε χωρίς ελπίδα. Μας το απεύχεται.
Ο άνθρωπος προχωράει μόνο όταν κάνει έστω ένα βήμα μπροστά, με ταχύτητα διαφορετική από της γης. Όσο μένει με την ταχύτητα της γης είναι στο μηδέν, είναι στάσιμος. Από εκεί ξεκινάει η διαφορά.
Η ζωή είναι διαρκής προσπάθεια βελτίωσης.
Τα βιβλία του Λάζλο Κρασναχορκάι κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις
Photo by Mikey Rogers on Unsplash
photo credit: https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/laszlo-krasznahorkai-and-contemporary-europes-perilous-reality
Η Τέση Παπαθανασίου είναι συγγραφέας και το τελευταίο της βιβλίο με τίτλο "Υποξία" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νίκας
