Ο συγγραφέας Γιάννης Ζαραμπούκας γράφει για το μυθιστόρημα του Αντρέι Κούρκοφ
«Ο φόβος είναι πράγμα αόρατο, λεπτό. Σαν ιός ή βακτήριο. Μπορείς να τον αναπνεύσεις με τον αέρα, να τον πιεις τυχαία με το νερό ή τη βότκα, να τον κολλήσεις από τα αυτιά και να τον δεις με τα ίδια σου τα μάτια τόσο δυνατά που η αντανάκλαση του θα μείνει ακόμα κι όταν αυτός ο φόβος θα έχει εξαφανιστεί.»
Ο Αντρέι Κούρκοφ είναι ένας από τις σημαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς της Ευρώπης. Γεννημένος σε μία περιοχή του Λένινγκραντ, μεγαλωμένος ωστόσο στο Κίεβο, γράφει τα μυθιστορήματα του στα ρωσικά, ενώ θεωρεί τον εαυτό του Ουκρανό, αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση δημιουργού, ο οποίος ακροβατεί ανάμεσα σε δύο κόσμους. Έχει δεχτεί κατά καιρούς δριμύτατη κριτική τόσο από τους Ρώσους που δεν τον θεωρούν «δικό» τους, όσο και από τους Ουκρανούς που τον έχουν χαρακτηρίσει «προδότη».
O Κούρκοφ λοιπόν είναι ο πλέον κατάλληλος άνθρωπος για να συνθέσει ένα μυθιστορηματικό έργο, μέσα από τις σελίδες του οποίου να αναβιώνεται με τρόπο καίριο και έγκυρο η περίπλοκη κατάσταση που επικρατεί στην ανατολική Ουκρανία ύστερα από την ρωσική εισβολή, το 2014.
Με φόντο την γκρίζα ζώνη της Ουκρανίας και συγκεκριμένα το χωριό Μάλαγια Σταρογκράντοφκα, παρακολουθούμε την καθημερινότητα ενός μεσήλικα συνταξιούχου άνδρα, του Σεργκέι Σεργκέγιτς, ο οποίος αποτελεί τον ένα από τους δύο κατοίκους που έχουν απομείνει πλέον στο χωριό. Ο δεύτερος κάτοικος του χωριού, είναι ο Πάσκα, πρώην συμμαθητής του Σεργκέι και ορκισμένος του εχθρός!
Θανάσιμοι εχθροί, με εκ διαμέτρου αντίθετες πολιτικές πεποιθήσεις, αφού ο Πάσκα έχει συνάψει επαφές με τους ρωσόφωνους αυτονομιστές, επαφές οι οποίες έχουν λειτουργήσει ευεργετικά αν αναλογιστεί κανείς πως έτσι καταφέρνει και επιβιώνει χωρίς ιδιαίτερες στερήσεις, ενώ αντίθετα ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, ο Σεργκέι που είναι ταγμένος στο πλευρό των Ουκρανών, βιώνει μία δύσκολη καθημερινότητα, παραμένοντας ωστόσο πιστός τόσο στις ιδέες του, όσο και στη φροντίδα των μελισσών του, που υπεραγαπά, οι οποίες αποτελούν και τη μοναδική του συντροφιά.
Όπως αντιλαμβάνεται κανείς το χάσμα που υπάρχει ανάμεσα τους είναι σχεδόν αγεφύρωτο. Όμως οι δυσκολίες της καθημερινότητας και ο αδιάκοπος αγώνας για επιβίωση, ταυτόχρονα με την εμπόλεμη κατάσταση που επικρατεί γύρω τους, αμβλύνουν τις διαφορές και συρρικνώνουν την απόσταση ανάμεσα τους, φέρνοντας τους ήρωες του βιβλίου τελικά πιο κοντά, αφού και οι δύο διψούν για επαφή, επικοινωνία, συντροφικότητα.
Ο Αντρέι Κούρκοφ υπογράφει ένα μυθιστόρημα σπουδή στη μοναξιά του ανθρώπου. Ενός ανθρώπου οικουμενικών διαστάσεων.
Ο χρόνος κυλά με τον δικό του ρυθμό. Η άνοιξη πλησιάζει, τίποτα άλλωστε δεν μπορεί να εμποδίσει τη ζωή στη Φύση να ανθίσει, ούτε καν ο Πόλεμος, με τον Σεργκέι να επιλέγει να ταξιδέψει προς το Νότο, όντας αποφασισμένος να φύγει όσο το δυνατόν πιο μακριά από τις σφαίρες και τις βόμβες που πέφτουν γύρω του, αφήνοντας πίσω τη βαριά και μολυβένια ατμόσφαιρα της γκρίζας ζώνης, ώστε οι μέλισσες του απαλλαγμένες από τη βαριά σκιά του πολέμου, να πετάξουν ελεύθερες και να συλλέξουν ανέμελα την απαραίτητη για εκείνες γύρη.
Κάπως έτσι λοιπόν, σχεδόν αυθόρμητα, θα ξεκινήσει μία ιδιότυπη οδύσσεια για τον Σεργκέι Σεργκέγιτς, ο οποίος θα καταφέρει να φτάσει μέχρι την ρωσικής κατοχής Κριμαία, περνώντας από φυλάκια και στρατιωτικά μπλόκα, με τους ανθρώπους που συναντά στην πορεία του να τον αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά και με καχυποψία, πιστεύοντας πως είναι Ρώσος και πρόσφυγας, γεγονός που θα τον προσγειώσει ανώμαλα στη σκληρή πραγματικότητα, ενώ θα τον φέρει αντιμέτωπο με τη βαναυσότητα των ανθρώπων και κατ’ επέκταση του πολέμου.
Ο Σεργκέι ωστόσο θα καταφέρει να γευτεί τη φιλία, τον έρωτα, τη συντροφικότητα. Έστω και πρόσκαιρα. Παρά τη σκληρότητα, την ιδιοτέλεια και την απανθρωπιά που επικρατούν στον κόσμο, εκείνος θα επιλέξει να προσφέρει ανιδιοτελώς, ξοδεύοντας πολλές φορές τον εαυτό του, κι ας έχει οδηγηθεί μέσα από το ταξίδι του στην πικρή διαπίστωση πως τελικά είναι εντελώς μόνος στον κόσμο αυτό. Εκείνος θα προσπαθήσει να παραμείνει στο φως και να μην επιτρέψει στο γκρίζο να τον καταπιεί, κρατώντας μέσα του άσβεστη τη φλόγα των ιδεών του!
Ο Αντρέι Κούρκοφ υπογράφει ένα μυθιστόρημα σπουδή στη μοναξιά του ανθρώπου. Ενός ανθρώπου οικουμενικών διαστάσεων. Ενός ανθρώπου τραγικού και ανέστιου, ο οποίος καίγεται διαχρονικά από μία ακόρεστη δίψα για αγάπη, νοιάξιμο και συντροφικότητα.
Μέσα από το την ντελικάτη πρόζα του, πρόζα λιτή και ισορροπημένη, που καταφέρνει να παραμένει μακριά από κάθε ίχνος μελοδραματισμού και αισθηματολογίας, πρόζα που ακροβατεί ανάμεσα στη σκληρότητα του ρεαλισμού και την απαλότητα του ονείρου, ο Κούρκοφ καταφέρνει να συνθέσει ένα βαθιά ανθρώπινο μυθιστόρημα, μέσα από τις σελίδες του οποίου όχι μόνο αναδεικνύεται η βαναυσότητα του πολέμου και η πολυπλοκότητα του πολέμου, αλλά και ειδικότερα ασκείται μία έμμεση κριτική στη επεκτατική πολιτική και τον ολοκληρωτισμό που ασκεί η Ρωσία.
Πρόκειται τέλος για ένα μυθιστόρημα αντιπολεμικού χαρακτήρα, που υμνεί την ίδια τη ζωή και τους μηχανισμούς που εφευρίσκει ώστε να καταφέρνει ακόμα και κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες να επιβιώνει και να βρίσκει τρόπους να συνεχίζει να υφίσταται.
Σε έναν γκρίζο κόσμο λοιπόν, έναν κόσμο που καθημερινά γκρεμίζεται, έναν κόσμο όπου η σκληρότητα και η απανθρωπιά του πολέμου κρατούν τα ινία, με την ανθρωπιά, την κατανόηση και την αγάπη να φυλλορροούν, πάντα θα υπάρχει ένα μικρό ανθρώπινο «μελίσσι» ιδεαλιστών, που αθόρυβα θα φτερουγίζει παλεύοντας να αποβάλλει από πάνω του τη βαριά σκιά του πολέμου και του θανάτου, και φυσικά να διακονίσει τη πίστη του στην ελπίδα, στην ανθρωπιά, στην ίδια τη ζωή!
Οι “Γκρίζες μέλισσες” του Αντρέι Κούρκοφ κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση από τα ρωσικά του Δημήτρη Β. Τριανταφυλλίδη, περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ
Photo by Kai Wenzel on Unsplash
Ο Γιάννης Ζαραμπούκας είναι ποιητής και αρθρογράφος λογοτεχνίας. Η τελευταία του ποιητική συλλογή "Οι άνθρωποι στις κορνίζες" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συρτάρι, περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ
