Γράφει η Κέλλη Κρητικού
«Το Παγωμένο ποτάμι» της Ariel Lawhon είναι ένα καθηλωτικό κοινωνικό ιστορικό μυθιστόρημα που μας μεταφέρει στο Χάλογουελ του Μέιν, στα τέλη του 18ου αιώνα, και μας συστήνει μια γυναίκα δυναμική, μια γυναίκα που εντυπώνεται στην καρδιά και στο μυαλό. Τη Μάρθα Μπάλαρντ. Μαία, θεραπεύτρια, σύζυγος και μητέρα, η Μάρθα δεν είναι απλώς η ηρωίδα μιας ιστορίας. Είναι ένα υπαρκτό πρόσωπο, μια γυναίκα που άφησε πίσω της ένα πολύτιμο αρχείο ζωής και εμπειρίας με το ημερολόγιό της. Είναι μια διάσημη μαία που αψήφησε τα πάντα και όρθωσε το ανάστημά της χωρίς φόβο, σε μια εποχή που δεν συγχωρούσε τις γυναίκες όποτε τολμούσαν να παραβούν τους άγραφους νόμους και κανόνες.
1789. Η Μάρθα είναι παντρεμένη με τον Έφρεμ και έχουν αποκτήσει μαζί εννιά παιδιά, όμως έχασαν τρία κορίτσια από την πανούκλα πριν μερικά χρόνια. Η Μάρθα είναι αφοσιωμένη στο λειτούργημα που επιτελεί και τρέχει πάντα να βοηθήσει κάθε γυναίκα που έχει την ανάγκη της, και εκείνες της εμπιστεύονται όλα τα μυστικά τους. Μάλιστα, καταγράφει όσα της συμβαίνουν σε ένα ημερολόγιο ώστε να θυμάται κάθε περίπτωση και να αναλύει τι και πώς πήγε η κάθε γέννα. Δεν έχει χάσει ούτε μια γυναίκα στον τοκετό και πάντα καταφέρνει με την ήρεμη φωνή της και τις λεπτές κινήσεις της να τις χαλαρώνει την κρίσιμη στιγμή.
Ένα πρωινό και ενώ μόλις έχει ξεγεννήσει την τρίτη κόρη των Κλαρκ, την ειδοποιούν να πάει στην ταβέρνα του Πόλαρντ. Φτάνοντας ανακαλύπτει πως έχουν ανασύρει από το ποτάμι το παγωμένο πτώμα του Τζόσουα Μπέρτζες. Ο άντρας αυτός έχει κατηγορηθεί μαζί με τον ισχυρό διοικητή Τζόζεφ Νορθ, πώς βίασαν ένα βράδυ τη γυναίκα του πάστορα Ισαάκ Φόστερ, Ρεμπέκα, ενώ εκείνος έλειπε. Το ζευγάρι τους μήνυσε και η κοινωνία βρέθηκε απέναντί τους, αλλά η Μάρθα πήρε το μέρος τους καθώς εξέτασε τη γυναίκα και μάλιστα κατέγραψε τα πάντα στο ημερολόγιό της.
Όταν βλέπει λοιπόν η Μάρθα το πτώμα του Τζόζεφ θυμώνει, γιατί δεν θα δικαστεί ποτέ, αλλά σημειώνει πως το θύμα έχει δολοφονηθεί. Ο νεοφερμένος από τον Νορθ γιατρός Μπέντζαμιν Πέιτζ παρεμβαίνει και λέει πως είναι ατύχημα, σπεύδοντας να κλείσει την υπόθεση. Όμως τα λόγια της Σάλι Πιρς που δούλευε μέχρι πρότινος στο σπίτι του πάστορα, αλλάζουν τα δεδομένα και ορίζεται νέα δικάσιμος. Η Μάρθα βρίσκεται ξαφνικά απέναντι στην κλειστή κοινωνία και στην εξουσία και καλείται να πληρώσει το τίμημα της απόφασής της να αποδοθεί δικαιοσύνη.
Η δύναμη του μυθιστορήματος κρύβεται στη Μάρθα. Πρόκειται για μια ηρωίδα που ξεπερνά τα όρια της πλοκής και γίνεται σημείο αναφοράς για τον αναγνώστη. Η αξιοπρέπειά της, το ενδιαφέρον και η αγωνία της για κάθε γυναίκα, η αφοσίωσή της στην επιστήμη της μαιευτικής, η αλληλεγγύη της, η εσωτερική της ανάγκη για δικαιοσύνη, η πίστη της στις αξίες και τα πιστεύω της, την καθιστούν μια από τις πιο καθηλωτικές γυναικείες παρουσίες στη σύγχρονη ιστορική μυθοπλασία. Είναι ένας χαρακτήρας που καταφέρνει να ανοίξει αυλακιές στην καρδιά του αναγνώστη ώστε να την κουβαλά για καιρό μέσα του, ακόμα και όταν πέσει η αυλαία της ιστορίας.
Η πλοκή είναι πολυεπίπεδη και εξαιρετικά δουλεμένη. Η συγγραφέας δεν επαναπαύεται στο πορτρέτο μιας σπουδαίας γυναίκας, αλλά πλέκει γύρω της ένα δίχτυ παράλληλων ιστοριών που προκαλούν άλλοτε συγκίνηση, άλλοτε πόνο, άλλοτε θυμό, άλλοτε φόβο. Δευτερεύοντες χαρακτήρες, όπως η Ρεμπέκα, η Σάλι, η Σάρα, ή ακόμα και οι γυναίκες που απομακρύνονται από τη Μάρθα εξαιτίας των κοινωνικών προκαταλήψεων, αποκτούν βάθος και φωνή. Το αποτέλεσμα είναι ένα μυθιστόρημα που αποτυπώνει με σκληρό ρεαλισμό την κοινωνία της εποχής και τις ανισότητες που τη διαπερνούν.
Κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι ο βιασμός και η σχεδόν αδύνατη απόδειξή του σε μια κοινωνία που προστατεύει τους ισχυρούς και αμφισβητεί τα θύματα. Παράλληλα, η Lawhon αγγίζει ζητήματα όπως η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, η θέση της γυναίκας μέσα στον γάμο, η πολιτική εξουσία, αλλά και η σύγκρουση ανάμεσα στην παραδοσιακή γνώση των γυναικών και την ανδρική, θεσμοθετημένη ιατρική. Όλα αυτά παρουσιάζονται χωρίς εξωραϊσμούς, αλλά με μια ωμότητα που σοκάρει.
Η γραφή είναι ρέουσα, ο ρυθμός σταθερός και οι εναλλαγές συναισθημάτων διαρκείς. Η τρυφερότητα διαδέχεται την οργή, η αλληλοβοήθεια την οδύνη, ενώ οι αναδρομές στην ιστορία αγάπης της Μάρθα και του Έφρεμ προσφέρουν πολύτιμες ανάσες φωτός μέσα στη σκληρότητα της αφήγησης.
Το Παγωμένο ποτάμι είναι ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται με κομμένη την ανάσα και μένει χαραγμένο στη μνήμη. Ένα βιβλίο βαθιά ανθρώπινο, επίκαιρο παρά το ιστορικό του πλαίσιο, γι αυτό και σίγουρα θα αγαπηθεί από ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό.
«Το παγωμένο ποτάμι» της Ariel Lahwon (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος, περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ
Photo by kyle sanguin on Unsplash
Η Κέλλη Κρητικού είναι αρθρογράφος και βιβλιοκριτικός σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα
